Hoe zit kraakbeen in elkaar?

hoe zit kraakbeen in elkaarKraakbeen is een belangrijk weefsel in de gewrichten, dat de oppervlakte van de twee bot-uiteinden bekleedt. Het is stijver en minder flexibel dan een spier, maar niet zo hard als een bot. Daardoor kan kraakbeen haar hoofdfunctie goed vervullen. En dat is het verminderen van de wrijving tussen de bewegende delen van de gewrichten, zodat ze gemakkelijk over elkaar schuiven. Daardoor kunnen de omliggende weefsels niet beschadigd raken. Kraakbeen moet sterk zijn, want regelmatig moet één gewricht het hele lichaamsgewicht kunnen dragen. Bijvoorbeeld het kniegewricht als u op één been gaat staan. Het moet dan ook bestand zijn tegen grote krachten en de druk op het gewricht gelijk verdelen en enigszins dempen. Het behoud van gezond kraakbeen is dan ook essentieel om het bewegingsapparaat in een goede conditie te houden. Dat geeft u de vrijheid om te gaan en te staan waar u maar wilt.

Wat is het verschil tussen hyalien en fibreus kraakbeen?

Voor het bewegingsapparaat zijn twee soorten kraakbeen relevant. De bot-uiteinden van de gewrichten zijn bekleed met hyalien kraakbeen. Dit wordt ook wel glasachtig kraakbeen genoemd. Het heeft een blauwachtig-melkachtige kleur en is een beetje doorschijnend. Hyalien kraakbeen is spiegelglad, zodat de gewrichtsuiteinden soepel over elkaar kunnen bewegen. Fibreus of vezelig kraakbeen is wit en bevindt zich op locaties met een grote trekbelasting. Het gaat om de tussenwervelschijven, de meniscus in de knie en het kaakgewricht. Ook de verbinding tussen de beide schaambeenderen bestaat uit fibreus kraakbeen. Bij artrose kan het hyalien kraakbeen tot op het bot versleten zijn. Door bloedtoevoer vanuit het bot kan er dan soms fibreus kraakbeen gevormd worden. Dit vermindert weliswaar de pijn, maar het kan niet de rol van hyalien kraakbeen overnemen. Dit proces is dus eigenlijk niets meer dan een ‘noodreparatie’.

Wat is de samenstelling van hyalien kraakbeen?

Hyalien kraakbeen bestaat voor ongeveer 90 procent uit water. Daardoor kan kraakbeen niet zichtbaar worden gemaakt op een röntgenfoto. Maar zo’n foto kan de orthopeed wel veel informatie geven over de conditie van het kraakbeen. Een normale spleet tussen beide gewrichtshelften toont aan dat dit flexibele weefsel nog intact is. In de knie moet deze spleet bijvoorbeeld 4 tot 5 mm bedragen. Als het kraakbeen voor een deel is afgesleten, dan komen de beide gewichtsdelen dichter op elkaar te liggen. Dit is op een röntgenfoto te zien aan een nauwere spleet tussen de gewrichten.

Het hyalien kraakbeen is opgebouwd uit vier lagen die geleidelijk overgaan in bot. Hyalien kraakbeen bevat minder dan 5 procent kraakbeencellen of chondrocyten. Deze leggen een raamwerk van collageenvezels aan. Deze vezels zijn spiraalvorming in elkaar geweven en hebben in alle vier de lagen van het kraakbeen steeds een andere richting en onderlinge verbinding. Hierdoor ontstaat een sterke structuur. De bovenste laag is enigszins vervormbaar, zodat er geen schade ontstaat als hierop krachten worden uitgeoefend. De volgende kraakbeenlagen worden steviger, zodat ze een schokdempende werking hebben. De diepste kraakbeenlaag bestaat uit de stevigste collageenvezels. Onder het ‘echte’ kraakbeen bevindt zich nog een laag kalkrijk kraakbeen. Dit vormt de overgang naar het onderliggende bot.

In dit ingenieuze kraakbeenraamwerk zitten proteoglycanen ‘gevangen’. Deze grote moleculen worden ook door de kraakbeencellen gemaakt en willen graag water aan zich binden. Daardoor zwellen de proteoglycanen op. Dit maakt het kraakbeen stijver, elastischer, gladder en sterker. De proteoglycanen zelf zijn opgebouwd uit Glycosaminoglycanen, waaronder Chondroïtinesulfaat, Keratansulfaat en Hyaluronzuur. Deze laatste substantie speelt ook een rol bij de smering van het kraakbeen. Lees over dit laatste meer onder ‘Synoviale vloeistof’.

proteoglycanen
Figuur: Moleculaire structuur van proteoglycanen. Proteoglycaan-moleculen, opgebouwd uit voornamelijk Chondroïtinesulfaat en Keratansulfaat, zijn met elkaar verbonden via lange Hyaluronzuur-ketens. Deze vormen de kraakbeenmatrix door met elkaar én met de rijkelijk aanwezige collageenvezels (niet weergegeven) een dicht netwerk te vormen. Figuur uit: Brinker, M.R. and Miller, M.D. (1999) Fundamentals of orthopaedics. Philadelphia: WB Saunders; 9.

Kan beschadigd kraakbeen zich weer herstellen?

Bij het ouder worden kan de kwaliteit van het kraakbeen afnemen. Het relatieve gehalte aan collageenvezels neemt toe en de hoeveelheid water neemt af. Daardoor vermindert de veerkracht van het kraakbeen. Het gevolg is dat de kraakbeenlaag gaat afslijten en er dus artrose ontstaat. Ook door een ongeval kan het kraakbeen plotseling beschadigd raken. Kleine beschadigingen kunnen eventueel nog gerepareerd worden. Maar als de schade aan het kraakbeenoppervlak iets groter is, dan is de kans op herstel vrijwel uitgesloten. Er ontstaat dan artrose. Wereldwijd wordt er veel onderzoek gedaan naar mogelijkheden om beschadigd kraakbeen weer te repareren. Zo loopt er momenteel een groot praktijkonderzoek naar stamceltherapie, waaraan diverse ziekenhuizen in Europa meedoen. Het UMC te Utrecht experimenteert op dit moment met kraakbeenweefsel dat met een 3D-printer gemaakt kan worden. Recent is er een miljoen euro subsidie versterkt voor een onderzoek naar een kraakbeenpleister. Australische chirurgen zijn druk bezig met het ontwikkelen van een ‘Biopen’, waarmee licht beschadigd kraakbeen kan worden hersteld. Ook het UMC te Utrecht en de Maartenskliniek te Woerden doen onderzoek naar mogelijkheden om de afbraak van kraakbeen te stoppen en terug te laten groeien. Al deze toekomstige behandelmethodes bevinden zich echter nog in een onderzoeksfase. De komende jaren moet blijken of al deze technieken ook effectief werken in de praktijk. Maar medische wetenschappers zijn van één ding overtuigd: op termijn wordt er een afdoende oplossing gevonden om artrose te stoppen!

Kan beschadigd kraakbeen herstellen? Lees meer over oplossingen bij artrose.

Deel dit bericht

Stuur door via e-mail Print pagina

Gratis boekje "Bewegen zonder pijn"

Download nu gratis het boekje ‘Bewegen zonder pijn’ t.w.v. € 4,95.

Download gratis

Heeft u vragen? Wij helpen u graag.
Neem contact op.

Beoordeling van dit artikel:
[Totaal: 5    Gemiddelde: 4.6/5]
(advertentie)
Gezondheid aan huis