Kan beschadigd kraakbeen herstellen?

Met kraakbeen is iets bijzonders aan de hand. Het kan zich niet herstellen, zoals bij andere weefsels van het menselijk lichaam wél het geval is. Dat betekent dat slijtage van het kraakbeen een onomkeerbaar proces is. Wat weg is, groeit niet meer terug. Wereldwijd zoeken wetenschappers naar methodes die het mogelijk maken om het zelfherstellend vermogen van het kraakbeen te activeren. Hoe ver zijn deze onderzoeken gevorderd?

Beschadigd kraakbeen herstellen
In Nederland hebben naar schatting 1,4 miljoen mannen en vrouwen last van artrose. Deze reumatische aandoening ontstaat op het moment dat het kraakbeen van de gewrichten gaat slijten. Naarmate deze ziekte vordert, wordt bewegen steeds moeilijker en pijnlijker. Kraakbeen is een beetje een vreemde eend in de bijt in vergelijking met andere weefsels van het menselijk lichaam. Beschadigingen kunnen niet hersteld worden, zoals op andere plaatsen in ons lijf wél gebeurd. De slijtage kan daardoor niet worden teruggedraaid. Het is dus heel simpel: wat eenmaal weg is, groeit niet meer terug. Deze slechte herstelcapaciteit van kraakbeen is dan ook één van de grootste onderzoekuitdagingen van deze tijd. In dit artikel nemen wij de actuele stand van zaken met u door.

Kraakbeen is geen autoband

In uw lichaam worden continu oude en beschadigde cellen afgebroken en vervangen door nieuwe en gezonde exemplaren. Dit proces vindt overal plaats. Van uw botten tot huid en van uw organen tot bindweefsel. Het is niet zo vreemd, dat uw kraakbeen daarbij buiten de boot valt. Dit weefsel bevat immers geen netwerk van bloedvaten, zodat er geen zuurstof en bouwstoffen kunnen worden aangevoerd. Beschadigd kraakbeen kan daardoor dus niet opnieuw aangroeien.
Dit is een studie uit 2016 aangetoond. Onderzoekers concludeerden dat het zelfherstel van kraakbeen stopt op het moment dat de botten zijn uitgegroeid. En dat is al op een leeftijd van rond de 16 jaar. Met het kraakbeen wat op dat moment gevormd is, moet u het dus de rest van uw leven doen. Dat betekent niet dat het kraakbeen vanaf dat moment gaat slijten. Het zijn namelijk geen autobanden die na verloop van tijd dunner en dunner worden. Sterker nog: dit weefsel kan met regelmatige beweging sterk en gezond blijven. Tijdens inspanning wordt het kraakbeen ingedrukt. Vervolgens worden bij de ontspanning vanuit het gewrichtsvloeistof voedingsstoffen in het kraakbeen ‘gepompt’. Dit kan echter niet voorkomen, dat de kwaliteit van het kraakbeen bij het ouder worden achteruit gaat. Dan gaat het slijten met artrose als gevolg.

Enige oplossing is gewrichtsvervanging

Nog niet zo lang geleden dachten vrijwel alle orthopedisch artsen en de specialisten in dit vakgebied dat kraakbeen onder geen enkele voorwaarde kan herstellen wanneer het eenmaal beschadigd is. De enige ‘oplossing’ voor artrose was dus een gewrichtsvervanging (bijvoorbeeld een knieprothese) of doorlopende pijnstilling. Echter, een prothese gaat niet zo lang (ongeveer 15-20 jaar) mee, en is dus voor jongere patiënten geen goed idee. Omdat een tweede vervanging een moeizame opgave voor een orthopedisch chirurg is. En een derde vervanging is nóg ingewikkelder en geeft een serieus risico op blijvende invaliditeit.
Ook komen sommige gewrichten niet in aanmerking voor vervanging, zoals het schoudergewricht of de gewrichtjes in de handen. Wereldwijd speuren wetenschappers dan ook naar oplossingen die er voor kunnen zorgen, dat kraakbeen zich op dezelfde manier kan herstellen als andere weefsels in het menselijk lichaam. Dit zou een minder ingrijpend medisch alternatief zijn voor een gewrichtsvervangende operatie. Er kan nog niet gesproken worden over échte doorbraken. Maar onderzoekers volgen op dit moment meerdere sporen die mogelijk straks tot succesvolle behandelingen kunnen leiden. De belangrijkste ontwikkelingen zetten we voor u op een rijtje.

Gewrichtsdistractie en artrose

In maart 2019 was het UMC Utrecht even wereldnieuws. Het ging om een nieuwe distractie-techniek bij knie-artrose, waarmee een gewrichtsvervangende operatie voor vele jaren kan worden uitgesteld. Volgens orthopedisch chirurg Jan Ide de Jong is er niets nieuws onder de zon. In 2011 werd al ontdekt dat met deze methode ernstig beschadigd kraakbeen kan herstellen. Dit is waargenomen tijdens een klinische pilotstudie naar gewrichtsdistractie bij mensen met vergevorderde knie-artrose [1]. Deze mensen kregen een externe distractor op hun versleten kniegewricht, waarna het bovenbeen en het onderbeen 5 millimeter uit elkaar getrokken werd gedurende 2 maanden. Belangrijk bij deze behandeling was, dat de patiënten met de distractor bleven bewegen (wandelen), om ervoor te zorgen dat er drukverschillen in het gewricht plaatsvonden die een gunstig effect op het kraakbeen en het synoviaal vocht hebben. Er werden na deze behandeling met behulp van röntgenfoto’s en MRI-scans structurele verbeteringen van het kraakbeen waargenomen, die ook een jaar na de distractie nog duidelijk zichtbaar waren (zie figuur) [1].

MRI distractie voor en na


Dit zijn twee MRI-afbeeldingen van hetzelfde kniegewricht, vóór distractie, en één jaar na distractie. Het is op de ‘1 yr after’-afbeelding duidelijk te zien dat het artrotische gedeelte (OA, aan de linkerkant) zich heeft hersteld ten opzichte van de ‘baseline’-afbeelding. Figuur uit: Intema, F. et al. (2011) Tissue structure modification in knee osteoarthritis by use of joint distraction: an open 1-year pilot study. Annals of the Rheumatic Diseases 70;1441-1446.

De Jong noemt gewrichtsdistractie een beetje middeleeuws.

“Er worden namelijk stalen pennen door de huid in het bot geboord. Het risico op wondinfectie is dus aanzienlijk.”

Stamceltherapie en artrose

Recente ontwikkelingen op het gebied van stamceltherapie kunnen herstel van kleine kraakbeendefecten waarschijnlijk op afzienbare termijn mogelijk maken. Lees hierover meer in het artikel over stamceltherapie.

Injecteerbare pleister en artrose

De Universiteit van Twente gaat binnen twee jaar een ‘injecteerbare pleister’ klinisch testen bij patiënten met knie-artrose. Dit bevat een vulmiddel dat beschadigingen aan het kraakbeen weer glad strijkt. Lees meer over de injecteerbare pleister bij knie-artrose.

Waarom doet artrose pijn?

Er wordt dus steeds meer gezocht naar goede alternatieven voor gewrichtsvervanging of middelen die een gewrichtsvervanging kunnen uitstellen. Vroeg of laat moet dit ongetwijfeld tot een doorbraak gaan leiden. Op dit moment bestaat de behandeling van beginnende en gevorderde artrose vooral uit pijnbestrijding. Hoewel kraakbeen geen zenuwen bevat, kunnen er toch klachten ontstaan op het moment dat dit weefsel gaat slijten. Er ontstaat irritatie van het gewrichtskapsel dat uiteindelijk uit gaat monden in ontstekingen. Dat is de reden dat artrose vaak gepaard gaat met pijn, stijfheid en zwelling.
De mensen die hier last van hebben, zijn meestal aangewezen op ontstekingsremmende pijnstillers, zoals NSAIDs (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs, bijvoorbeeld ibuprofen, diclofenac en naproxen) of op corticosteroïden (bijvoorbeeld prednison). Voor een korte periode kunnen deze middelen echt een uitkomst zijn, maar op de langere termijn hebben NSAIDs een schadelijke invloed op de maag en op de darmen. Daarom krijgt men meestal maagbeschermers voorgeschreven bij NSAIDs, om een maagzweer en intestinale bloedingen te voorkomen. Corticosteroïden kunnen bij langdurig gebruik ook gevaarlijk zijn, omdat ze de spieren en de botten aantasten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel mensen met serieuze gewrichtsproblemen open staan voor alternatieve behandelingen. Zo nemen natuurlijke ontstekingsremmers, zoals vloeibare Groenlipmossel, Curcumine en Zwarte bes-blad toe aan populariteit. Zij hebben in meerdere studies laten zien dat het ontstekingsproces en de afbraak van kraakbeen daadwerkelijk gestopt kan worden [2,3,4,5,6,7,8]. Lees hierover meer in het online Kenniscentrum of in het gratis te downloaden boekje ‘Bewegen zonder pijn’.

Bronartikelen

[1] Intema, F.; van Roermund, P.M.; Marijnissen, A.C.A.; Cotofana, S.; Eckstein, F.; Castelein, R.M.; Bijlsma, J.W.J.; Mastbergen, S.C.; Lafeber, F.P.J.G. (2011) Tissue structure modification in knee osteoarthritis by use of joint distraction: an open 1-year pilot study. Annals of the Rheumatic Diseases 70;1441-1446.

[2] Pearson, W.; Orth, M.W.; Karrow, N.A.; MacLusky, N.J.; Lindinger, M.I. (2007) Anti-inflammatory and chondroprotective effects of nutraceuticals from Sasha’s Blend in a cartilage explant model of inflammation. Molecular Nutrition & Food Research 51;1020-1030.

[3] Lay, E.; Samiric, T.; Handley, C.J.; Ilic, M.Z. (2012) Short- and long-term exposure of articular cartilage to curcumin or quercetin inhibits aggrecan loss. Journal of Nutritional Biochemistry 23;106-112.

[4] Mathy-Hartert, M.; Jacquemond-Collet, I.; Priem, F.; Sanchez, C.; Lambert, C.; Henrotin, Y. (2009) Curcumin inhibits pro-inflammatory mediators and metalloproteinase-3 production by chondrocytes. Inflammation Research 58;899-908.

[5] Garbacki, N.; Angenot, L.; Bassleer, C.; Damas, J.; Tits, M. (2002) Effects of prodelphinidins isolated from Ribes nigrum on chondrocyte metabolism and COX activity. Naunyn-Schmiedeberg’s Archives of Phramacology 365;434-441.

[6] Chandran, B. and Goel, A. (2012) A randomized, pilot study to assess the efficacy and safety of curcumin in patients with active rheumatoid arthritis. Phytotherapy Research 26;1719-1725.

[7] Coulson, S.; Vecchio, P.; Gramotnev, H.; Vitetta, L. (2012) Green-lipped mussel (Perna canaliculus) extract efficacy in knee osteoarthritis and improvement in gastrointestinal dysfunction: a pilot study. Inflammopharmacology 20;71-76.

[8] Garbacki, N.; Tits, M.; Angenot, L.; Damas, J. (2004) Inhibitory effects of proanthocyanidins from Ribes nigrum leaves on carrageenin acute inflammatory reactions induced in rats. BMC Pharmacology 4;25.

Deel dit bericht

Stuur door via e-mail Print pagina

Meer artikelen lezen in ons kenniscentrum

Gratis boekje "Bewegen zonder pijn"

Download nu gratis het boekje ‘Bewegen zonder pijn’ t.w.v. € 4,95.

Download gratis

Heeft u vragen? Wij helpen u graag.
Neem contact op.

Beoordeling van dit artikel:
[Totaal: 50    Gemiddelde: 3.9/5]
Eugene Matthijssen

Geschreven door Eugène Mathijssen

Hoofdredacteur van Bewegen zonder Pijn. Gezondheidsjournalist en auteur van diverse gezondheidsboeken. Zijn belangstelling gaat vooral uit naar alternatieve behandelingsmogelijkheden en andere natuurlijke kruiden en substanties met geneeskrachtige eigenschappen.
Neem contact op Eugène Mathijssen

Reacties